Beijing, China – De Chinese stand-up comedy scene, die de afgelopen jaren aan populariteit won, staat onder toenemende druk door strenge censuur en maatschappelijke normen. Dit blijkt uit recente incidenten waarbij comedians, zowel mannelijk als vrouwelijk, te maken kregen met repercussies na grappen die als ongepast werden beschouwd door de autoriteiten of het publiek. De incidenten werpen een licht op de beperkte ruimte voor satirische expressie in China.
Een prominent voorbeeld is de zaak van Li Haoshi, beter bekend onder zijn artiestennaam House. De populaire stand-up comedian kwam in opspraak na een optreden in Beijing in mei 2023. Tijdens zijn show maakte hij een grap over twee zwerfhonden die een eekhoorn achterna zaten, waarbij hij de leus "Smeed voorbeeldig gedrag! Vecht om te winnen!" gebruikte chinasquare.be. Deze uitspraak is echter het officiële motto van het Chinese leger sinds 2013, en de grap werd door een toeschouwer op Weibo als een zware belediging ervaren.
Het incident leidde tot een storm van kritiek op sociale media, waarbij hashtags over de kwestie meer dan 2 miljard keer werden aangeklikt op Weibo groene.nl. House bood daarop zijn verontschuldigingen aan en verklaarde dat hij niet meer zou optreden en diep zou nadenken over zijn gedrag. Zijn werkgever, Shanghai Xiaoguo Culture Media Co., ontsloeg hem en bekritiseerde zijn actie scherp . Dit incident benadrukt de gevoeligheid rondom grappen over het leger en staatsleuzen, vooral die welke direct gekoppeld zijn aan partijleider Xi Jinping.
De Chinese overheid hanteert een strikt beleid ten aanzien van meningsuiting, en humor is daar geen uitzondering op. Comedians moeten hun grappen vaak vooraf ter goedkeuring voorleggen aan de censuurdienst. Echter, improvisatie tijdens optredens kan deze voorafgaande censuur omzeilen, wat tot onverwachte problemen kan leiden . De autoriteiten zien grappen over de partij of haar leiders als een directe aanval op hun autoriteit. President Xi Jinping wordt gezien als een figuur met wie niet gespot mag worden, en een persoonlijkheidscultus rondom hem heeft griezelige proporties aangenomen groene.nl.
Naast de politieke censuur worden vrouwelijke comedians in China ook geconfronteerd met maatschappelijke druk, met name rondom huwelijk en moederschap. In China worden vrouwen van 25 jaar of ouder die nog niet getrouwd zijn, vaak aangeduid als "sheng nu" of "overgebleven vrouwen" marieclaire.be. Deze term, die een negatieve connotatie heeft, wordt gebruikt om vrouwen te beschrijven die hoger opgeleid zijn, in grote steden werken en financieel onafhankelijk zijn, maar die door de maatschappij worden geminacht omdat ze niet aan de traditionele verwachtingen voldoen.
Deze maatschappelijke druk kan een extra uitdaging vormen voor vrouwelijke comedians die grappen maken over hun persoonlijke leven, relaties of de verwachtingen die aan hen worden gesteld. Hoewel de bronnen niet direct ingaan op specifieke gevallen van vrouwelijke comedians die om deze redenen zijn gecensureerd, is het aannemelijk dat de heersende normen hun artistieke vrijheid beïnvloeden. De voorkeur voor zonen, mede door de voormalige eenkindpolitiek, heeft geleid tot een scheve man-vrouwverhouding, wat de druk op vrouwen om te trouwen verder vergroot vice.com.
De situatie in China staat in contrast met de groeiende populariteit van vrouwelijke cabaretiers in andere delen van de wereld, zoals Nederland, waar vrouwen de cabaretwereld steeds meer veroveren en gewaagde opmerkingen durven te maken met een gezonde dosis zelfspot girlswhomagazine.nl. In China blijft de ruimte voor dergelijke expressie echter beperkt, zowel door staatscontrole als door diepgewortelde culturele verwachtingen. De incidenten rond comedians zoals Li Haoshi dienen als een waarschuwing voor de grenzen van humor in het land.