Cuba is bezig aan een grootschalige transformatie van zijn energievoorziening, waarbij de nadruk ligt op het verhogen van het aandeel hernieuwbare bronnen. Terwijl het land nog steeds zwaar wordt getroffen door de economische blokkade van de Verenigde Staten, biedt de toenemende beschikbaarheid van Chinese technologie een cruciale uitweg om de nationale energievoorziening te verduurzamen.
Cuba's ambitieuze energieplan richting 2030
Het huidige energieleid van Cuba is geworteld in een langetermijnplan dat al in 2014 werd geïnitieerd. Het hoofddoel is om tegen het jaar 2030 een aanzienlijk deel van de nationale elektriciteitsproductie uit duurzame bronnen te halen. Volgens berichtgeving van ncpn.nl is het huidige aandeel van hernieuwbare energie op het eiland momenteel slechts 4 procent, maar de ambities voor de komende jaren zijn groot: Cuba streeft naar een verhoging naar 24 procent.
Om dit te bereiken, wordt er ingezet op een divers pakket aan technologieën. De focus ligt op de inzet van zonnepanelen, windenergie, kleine waterkrachtcentrales en de productie van biomassa uit suikerrietafval. De sector van de zonne-energie is momenteel het meest vergevorderd. Er zijn reeds 65 experimentele zonneparken operationeel en er zijn nog eens 15 parken in aanbouw, wat een capaciteit van 42 megawatt (MW) vertegenwoordigt. Voor de toekomst worden er grotere projecten voorzien, waaronder vier grote installaties met een gecombineerde capaciteit van 200 MW. In de Mariel Speciale Ontwikkelingszone is zelfs een project in de pijplijn dat volledig gefinancierd wordt door buitenlandse investeerders.
Daarnaast speelt de landbouwsector een sleutelrol in de energietransitie. Omdat Cuba een belangrijke producent van suikerriet is, wordt het afvalproduct van deze teelt gebruikt als biomassa. In de provincie Ciego de Avila is een centrale in ontwikkeling die werkt op een joint venture tussen Cubaanse, Chinese en Britse partners. De verwachting is dat deze centrale, die elektriciteit genereert uit suikerrietafgestof, de nationale capaciteit verder zal versterken. Ook voor afgelegen gebieden die niet verbonden zijn met het centrale elektriciteitsnet, is er hoop; er zijn inmiddels al 17.000 lokale zonne-installaties geplaatst om deze woningen van stroom te voorzien.
China als mondiale motor en geopolitieke speler
De snelle uitrol van deze technologieën in Cuba is onlosmakelijk verbonden met de dominante positie van China in de wereldwijde groene markt. China vervult momenteel een dubbelrol als een van de grootste CO2-uitstoters én als de belangrijkste leverancier van de nodige klimaatoplossingen. Volgens analyses van vrt.be produceert China maar liefst acht van de tien zonnepanelen die wereldwijd worden gebruikt, en is het land verantwoordelijk voor driekwart van de productie van alle batterijen en de meerderheid van de windturbines.
Dit enorme productievolume heeft ertoe geleid dat China zijn klimaatdoelen voor 203of al vijf jaar eerder dan gepland heeft behaald. De goedkope massaproductie van Chinese groene technologie wordt door experts gezien als een noodzakelijke voorwaarde om de internationale klimaatdoelstellingen haalbaar te houden. Zonder deze betaalbare componenten zouden de wereldwijde transitieplannen volgens analisten onuitvoerbaar zijn.
De keerzijde: afhankelijkheid en veiligheidsrisico's
De enorme groei in het gebruik van Chinese technologie brengt echter ook complexe uitdagingen met zich mee voor het Westen. Er is sprake van een groeiende zorgen over de strategische afhankelijkheid van China. Zo stelt nrc.nl dat westerse politici bezorgd zijn over de impact van goedkope Chinese zonnepanelen en elektrische voertuigen op de eigen economie en de eigen industrie.
Daarnaast zijn er ethische en ecologische vragen. Volgens groene.nl zorgt het bijna-monopolie van China op de zonne-energiesector voor een kwetsbare situatie, waarbij critici ook wijzen op mogelijke mensenrechtenschendingen in de toeleveringsketens en de toekomstige problematiek van de afvalberg die ontstaat door afgeschreven panelen.
Naast economische en ethische zorgen zijn er ook directe veiligheidsrisico's aan de hardware verbonden. Recente onderzoeken van Amerikaanse experts hebben aangetoond dat er in Chinese zonne-omvormers, die essentieel zijn voor het aansturen van installaties, mogelijk onbevoegde communicatieapparatuur is ingebouwd. Zoals meldt, zouden deze componenten firewalls kunnen omzeilen, waardoor kwaadwillende actoren het elektriciteitsnet op afstand zouden kunnen manipuleren of zelfs volledig kunnen platleggen.
De betrouwbaarheid van Chinese componenten blijft daarmee een onderwerp van debat. Hoewel de kosten laag zijn, wijst zonnepanelenenergie.be op de complexiteit van de reputatie van Chinese fabrikanten, waarbij discussies over de kwaliteit en de handhaving van garanties bij defecten voortduren. Voor landen als Cuba, die de technologie noodzakelijk hebben om hun energieonafhankelijkheid te vergroten, wegen de economische voordelen van de Chinese aanvoer momenteel zwaarder dan de geopolitieke en technische risico's.