Het Belgische gevangeniswezen staat aan de vooravond van een grootschalig arbeidsconflict. De vakbonden hebben officieel aangekondigd dat er op 11 mei 2026 een algemene staking zal plaatsvinden in alle penitentiële instellingen van het land. Deze actie is een direct protest tegen de verslechterende leef- en werkomstandigheden binnen de muren van de gevangenissen, waarbij de druk op zowel het personeel als de gedetineerden tot een kookpunt is gestegen.
De beslissing om tot deze staking over te gaan, is niet lichtvaardig genomen. De bonden hebben voorafgaand aan de aankondiging uitgebreid overlegd met de directie van de instellingen en met de staf van het kabinet van minister Annelies Verlinden. Zoals bruzz.be, vormt de onhoudbare situatie de kern van de onvrede. De actie richt zich specifiek op drie structurele problemen die de veiligheid en de werkbaarheid in de gevangenissen ernstig in het gedrang brengen: de aanhoudende overbevolking, een extreme toename van de werkdruk en de zorgwekkende stijging van het aantal gewelddadige incidenten.
Een van de meest prangende issues binnen de Belgische detentiecentra is de humanitaire crisis die voortvloeit uit het gebrek aan adequate huisvesting. Door de massale overbevolking is de fysieke ruimte in veel gebouwen simpelweg niet meer voldoende om de huidige populatie te kunnen huisvesten. Dit heeft geleid tot een schrijnende situatie waarbij gedetineerden op matrassen op de grond moeten slapen wegens een tekort aan bedden. Volgens is deze humanitaire noodsituatie het directe gevolg van het onvermogen om de constante instroom van nieuwe gevangenen te beheersen. Deze infrastructuurtekorten maken het voor de autoriteiten vrijwel onmogelijk om een waardige omgeving te garanderen voor de gedetineerden, wat de spanningen binnen de instellingen verder aanwijdert.
Ook de impact op het personeel is enorm. Robby De Kaey, die optreedt als woordvoerder voor de socialistische vakbond ACOD, spreekt na de gesprekken met de ministeriale staf van grote zorgen over de toekomst van de sector. Hij wijst erop dat er op korte termijn geen enkel lichtpuntje te zien is wat betreft de bevolkingsomvang van de gevangenissen. Zoals , is er geen uitzicht op een afname van het aantal gevangenen, noch op een oplossing voor de problematische situatie van de zogenaamde 'grondslapers'. De Kaey legt een direct verband tussen de overvolle cellen en de stijgende werkdruk voor de bewaarders. Bovendien is er een trend zichtbaar waarbij incidenten van agressie niet alleen vaker voorkomen, maar ook een grotere ernst bereiken, wat de dagelijkse veiligheid op de werkvloer ondermijnt.
De komende periode wordt door de vakbonden als zeer kritiek ingeschat, met name vanwege de aanstaande zomerperiode. Er bestaat grote vrees dat de druk op het systeem nog verder zal escaleren wanneer veel personeelsleden gebruikmaken van hun wettelijk verlof. De resterende ploegen die moeten blijven werken, worden hierdoor geconfronteerd met een nog zwaardere belasting. In een bericht van wordt benadrukt dat er op dit moment geen 'pasklare oplossing' beschikbaar is om deze personele uitdagingen en de enorme druk op de werkdruk op te vangen.
De vakbonden zijn het erover eens dat een fundamentele verandering noodzakelijk is om de crisis te bezweren. De enige effectieve strategie die zij voorstellen, is het drastisch terugschroeven van de instroom van nieuwe gedetineerden. Volgens de bonden moet de focus eerst liggen op het beperken van de instroom, zodat er weer ruimte en middelen komen om de huidige populatie op een veilige en fatsoenlijke manier te beheren. Zonder een structurele reductie van het aantal gevangenen zal de situatie binnen de Belgische gevangenissen volgens de vakbonden onhoudbaar blijven en de veiligheid van zowel personeel als gedetineerden blijven bedreigen.