De Brusselse regering heeft een interpretatieve omzendbrief aangenomen die de voortzetting van de behandeling van bouwdossiers in groene zones mogelijk moet maken. Dit besluit volgt op een vonnis van de Franstalige rechtbank van eerste aanleg in Brussel, dat in oktober een bouwstop oplegde na een klacht van het burgercollectief We Are Nature.Brussels. De omzendbrief is van kracht in afwachting van de beroepsprocedure tegen dit vonnis [bruzz.be].
Staatssecretaris voor Stedenbouw Audrey Henry (MR) gaf aan dat de omzendbrief bedoeld is om een consistente uitvoering door alle bevoegde instanties te waarborgen. De maatregel richt zich op projecten op locaties met een oppervlakte van 0,5 hectare of meer, zoals gespecificeerd in het oorspronkelijke vonnis [bruzz.be].
Achtergrond van het vonnis
Het burgercollectief We Are Nature.Brussels spande begin 2024 een rechtszaak aan tegen de Brusselse ministers om een bouwstop in tientallen natuurgebieden af te dwingen. Het collectief, voortgekomen uit het Tuiniersforum Des Jardiniers, pleit voor de bescherming van onbebouwde natuurgebieden in de stad. Voorbeelden hiervan zijn de Josaphatsite in Schaarbeek en het Moeras Wiels in Vorst. Deze gebieden worden door het collectief als essentieel beschouwd voor CO₂-opname, het tegengaan van hittegolven en het verminderen van overstromingen, naast hun positieve impact op de biodiversiteit [vrt.be]. De eis betrof een officiële bouwstop voor dergelijke gebieden van minstens een halve hectare groot [vrt.be].
Inhoud van de omzendbrief
De nieuwe omzendbrief instrueert administraties om de behandeling van aanvragen voor projecten in de getroffen gebieden voort te zetten. Projectontwikkelaars kunnen worden verzocht aanvullende informatie te verstrekken om de bijdrage van hun initiatief aan de klimaatdoelstellingen van het Gewest aan te tonen. Volgens Henry zal dit de analyse van de klimaat- en milieu-impact van projecten versterken door middel van completere en kwalitatieve dossiers [bruzz.be].
De omzendbrief stelt dat projecten niet alleen op basis van hun ruimtebeslag worden beoordeeld, maar ook rekening houden met al hun milieueffecten. De analyse kan betrekking hebben op de vermindering van broeikasgasemissies aan de bron en de positieve effecten op de bestemming, met name wat betreft het behoud van koolstofputten door het behoud of de aanleg van boomrijke zones [bruzz.be].
Henry benadrukt dat stedenbouw een globale visie op het gewestelijk grondgebied vereist. Ze stelt dat bepaalde vormen van ruimtegebruik gerechtvaardigd kunnen zijn wanneer ze bijdragen aan belangrijke doelstellingen, zoals de decarbonisatie van het vervoer. Als voorbeeld noemde ze een tramstelplaats, die ondanks aanzienlijke bodemverharding een essentiële hefboom kan zijn voor het verbeteren van de luchtkwaliteit en het duurzaam verminderen van broeikasgasemissies [bruzz.be].
Eerdere bouwstops en omzendbrieven
Het concept van een bouwstop of 'bouwshift' is niet nieuw in België. In Vlaanderen is de druk op de open ruimte al jaren een belangrijk thema. Diverse maatregelen, waaronder de Codextrein van 2017, werden ingevoerd om de 'betonstop' juridisch vorm te geven. Echter, een algemene bouwstop bleek moeilijk via beleidsinstrumenten in te voeren, wat leidde tot de term 'bouwshift' [lexgo.be].
In 2015 publiceerde de Vlaamse minister van Leefmilieu Joke Schauvliege al een omzendbrief met een 'tijdelijk bewarend beleid' voor signaal- en overstromingsgevoelige gebieden. Deze omzendbrief was van toepassing op gebieden waar een tegenstrijdigheid kon bestaan tussen de huidige bestemmingsvoorschriften en het belang van het gebied voor het watersysteem [immospector.kluwer.be]. Ook in Nederland leidde een uitspraak van de Raad van State in 2019 tot een bouwstop door problemen met stikstofuitstoot, wat later de 'bouwvrijstelling' deed sneuvelen en vertragingen bij nieuwbouwprojecten veroorzaakte [nos.nl].
De Vlaamse regering bereikte in februari 2022 een akkoord over de bouwshift en de stikstofkwestie, bekend als het "krokusakkoord". Dit akkoord volgde op een stikstofarrest dat oordeelde dat Vlaanderen te laks omging met het stikstofprobleem [schulinck.be].
De Brusselse omzendbrief past in een bredere context van overheidsingrijpen om bouwactiviteiten te reguleren in het licht van milieu- en klimaatdoelstellingen, terwijl tegelijkertijd de voortgang van projecten wordt gewaarborgd.