De Belgische gevangenissen worden geconfronteerd met een ongekende overbevolking, waarbij het aantal gedetineerden dat op de grond moet slapen recordhoogtes bereikt. Recente cijfers tonen aan dat dit aantal de 600 ruimschoots overschrijdt, wat leidt tot ernstige waarschuwingen van vakbonden en de gevangenisadministratie over de veiligheid en leefbaarheid binnen de instellingen.
Begin december 2025 werd bekendgemaakt dat 600 gedetineerden in Belgische gevangenissen op de grond sliepen, een aantal dat als "ongezien en onaanvaardbaar" werd bestempeld door de directeur-generaal van het gevangeniswezen, Mathilde Steenbergen vrt.be. De totale gevangenispopulatie bedroeg op dat moment 13.613 personen, terwijl de officiële capaciteit slechts 11.048 plaatsen telt. Dit betekent dat er een tekort is aan plaatsen dat overeenkomt met de capaciteit van twee volledige gevangenissen, enkel om de grondslapers op te vangen .
De situatie is het resultaat van een combinatie van factoren, waaronder een trage uitstroom van gedetineerden en een sterke toename van het aantal beklaagden in voorhechtenis, geïnterneerden en mensen zonder papieren die in detentie belanden . Zelfs de relatief nieuwe gevangenis van Haren, die aanvankelijk gespaard bleef van het probleem, zag het aantal grondslapers stijgen. Ondanks een recente uitbreiding van 43 bedden, lagen er in december 2025 al 34 mensen op de grond in Haren, wat illustreert hoe snel buffercapaciteit wordt opgeslokt .
Eerder, in november 2025, werd al gesproken van een "humanitaire crisis" voor gedetineerden en een "noodtoestand" voor personeel, toen het aantal grondslapers de 500 overschreed en 525 bedroeg vrt.be. De noodwet met maatregelen tegen overbevolking, die in augustus 2025 in werking trad, leek toen weinig effect te hebben. In de periode na de invoering van deze wet kwamen er 621 gedetineerden bij, terwijl de capaciteit slechts met 198 bedden toenam avs.be.
De vakbonden uiten ernstige zorgen over de situatie. Kristof Muyters, vakbondsafgevaardigde van ACOD, waarschuwde in december 2025 dat de situatie "echt gaat ontploffen en er nog doden gaan vallen", verwijzend naar de gevangenis van Hasselt waar op dat moment 36 grondslapers waren en een overbevolking van 205 gedetineerden tvl.be.
Hoewel er begin januari 2026 een lichte daling werd waargenomen in het aantal grondslapers, naar 482, reageerden de vakbonden voorzichtig positief. Robby De Kaey van ACOD benadrukte dat de trend broos blijft en de daling deels te verklaren is door een lagere instroom aan het einde van het jaar vrt.be. De structurele problemen blijven bestaan, met ongeveer 2.400 gedetineerden te veel en nog eens 300 noodbedden in gebruik, bovenop de grondslapers .
De gevangenis van Gent is een van de zwaarst overbevolkte instellingen, met 485 gedetineerden voor een officiële capaciteit van 299 bedden, wat neerkomt op een overbevolking van 62 procent. Ook Brugge en Antwerpen kampen met vergelijkbare problemen . De vakbonden blijven de federale regering oproepen om de structurele problemen aan te pakken en waarschuwen voor de gevaren die de aanhoudende overbevolking met zich meebrengt voor zowel personeel als gedetineerden.