Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft België veroordeeld wegens het systematisch niet uitvoeren van rechterlijke beslissingen betreffende de opvang van asielzoekers. Deze uitspraak, gedaan op 18 juli 2023 in de zaak Camara, benadrukt een schending van het recht op een eerlijk proces en ondermijnt de rechtsstaat, aldus diverse mensenrechtenorganisaties en juridische instanties Belgisch opvangbeleid asielzoekers ondergraaft de rechtsstaat - Tijd voor Mensenrechten.
De zaak draait om Abdoulaye Camara, een Guinese asielzoeker die op 15 juli 2022 internationale bescherming aanvroeg in België. Hoewel de Belgische wet voorziet in een onmiddellijk recht op opvang, kreeg Camara deze niet toegewezen door Fedasil, de federale instantie voor de opvang van asielzoekers. Fedasil beriep zich op de verzadiging van het opvangnetwerk en plaatste hem op een wachtlijst. Een week later beval de voorzitter van de Brusselse Franstalige arbeidsrechtbank Fedasil om Camara opvang te bieden, op straffe van een dwangsom van 1000 euro per nacht. Ondanks deze uitvoerbare beslissing bleef Fedasil nalatig, waardoor Camara, net als vele anderen, genoodzaakt was de nacht in de openbare ruimte door te brengen en afhankelijk was van hulporganisaties voor basisbehoeften federaalinstituutmensenrechten.be.
Het EHRM oordeelde dat de niet-uitvoering van deze rechterlijke beschikking een schending vormt van artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), dat het recht op een eerlijk proces waarborgt. Het Hof erkent de uitdagingen waar België voor staat en de inspanningen die zijn geleverd, maar benadrukt dat rechtszekerheid een fundamenteel principe van de rechtsstaat is. Dit vereist dat de staat definitieve rechterlijke uitspraken respecteert en uitvoert .
De situatie van de heer Camara is geen op zichzelf staand geval. Het EHRM spreekt van een "systemisch falen" van de Belgische autoriteiten om definitieve rechterlijke beslissingen over de opvang van asielzoekers uit te voeren. Dit patroon van niet-naleving is al langer een punt van zorg. In 2022 werd de Belgische staat ook al veroordeeld door de rechtbank van eerste aanleg in Brussel voor het niet nakomen van nationale en internationale opvangverplichtingen, waarbij dagelijkse boetes werden opgelegd in geval van niet-naleving vluchtelingenwerk.be. Destijds uitte Vluchtelingenwerk Vlaanderen al haar bezorgdheid over het feit dat de uitvoerende macht rechterlijke vonnissen naast zich neerlegde.
De Orde van Vlaamse Balies heeft in het verleden ook al de tekortkomingen in de Belgische asielopvang blootgelegd en standpunten ingenomen over migratierecht ordevanvlaamsebalies.be. Het Federaal Instituut voor de Rechten van de Mens (FIRM) benadrukt dat, ongeacht de status, iedereen op Belgisch grondgebied recht heeft op fundamentele mensenrechten, waaronder toegang tot gezondheidszorg en onderwijs federaalinstituutmensenrechten.be.
De recente veroordeling door het EHRM in de zaak Camara bevestigt de kritiek dat het Belgische opvangbeleid de rechtsstaat ondermijnt door de aanhoudende weigering om rechterlijke beslissingen uit te voeren. Dit brengt de rechtszekerheid en het recht op een eerlijk proces in gevaar.