Brussel, 19 maart 2026 – De Belgische federale regering heeft een akkoord bereikt over maatregelen om de aanhoudende overbevolking in de gevangenissen te bestrijden. Veroordeelden met celstraffen tot achttien maanden komen in aanmerking voor een enkelband, zo heeft persagentschap Belga vernomen van het kabinet van federaal minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) bruzz.be. Dit besluit volgt op langdurige discussies binnen de regering over de druk op het gevangenissysteem en andere justitiële dossiers.
Het akkoord, bereikt door premier Bart De Wever (N-VA), minister Verlinden en MR-vicepremier David Clarinval, omvat meerdere pijlers. Naast de enkelband voor kortere straffen, zullen veroordeelden met straffen tot tien jaar anderhalf jaar eerder in aanmerking komen voor vrijlating met elektronisch toezicht. De noodwet die vorig jaar werd ingevoerd om de overbevolking aan te pakken, wordt bovendien verlengd tot eind 2027, zij het onder gewijzigde voorwaarden .
Details van de nieuwe maatregelen
Volgens het kabinet-Verlinden kunnen veroordeelden met celstraffen tot achttien maanden een enkelband krijgen. Deze maatregel geldt zowel voor gedetineerden die reeds in de cel verblijven als voor personen die hun straf nog moeten aanvangen. Ook de zogenaamde 'stock' van veroordeelden, die wachten op de uitvoering van hun straf na een eerdere richtlijn die enkel veroordeelden met meer dan vijf jaar celstraf onmiddellijk naar de gevangenis stuurde, valt onder deze regeling . Minister Verlinden heeft deze eerdere maatregel na haar aantreden bijgestuurd.
Een tweede belangrijke wijziging is dat veroordeelden met straffen tussen achttien maanden en tien jaar cel anderhalf jaar vroeger de gevangenis kunnen verlaten met een enkelband. Belangrijk is dat deze versoepeling niet geldt voor personen die veroordeeld zijn voor zedenfeiten, terreur of drugshandel .
De noodwet, die vorig jaar door minister Verlinden werd ingevoerd om de overbevolking aan te pakken en die tot eind dit jaar van kracht was, wordt verlengd tot eind 2027. Dit toont de langetermijnvisie van de regering om de druk op de gevangenissen structureel te verlichten.
Context van de overbevolking
De overbevolking in Belgische gevangenissen is al langer een prangend probleem. In het verleden werden korte gevangenisstraffen (korter dan drie jaar) vaak niet uitgevoerd om de overbevolking tegen te gaan, wat leidde tot een gevoel van straffeloosheid degroote-deman.be. Vanaf 1 september 2022 trad de Wet op de Externe Rechtspositie (WERP) in werking, waardoor effectieve gevangenisstraffen tussen twee en drie jaar wel werden uitgevoerd. Vanaf 1 september 2023 zouden ook gevangenisstraffen korter dan twee jaar volgen . De huidige maatregelen met enkelbanden zijn een verdere stap in het beheer van deze problematiek.
Minister Verlinden benadrukte dat het probleem van de overbevolking niet is "weggemasseerd", maar dat er constructief overleg heeft plaatsgevonden om tot oplossingen te komen vrt.be. Het akkoord moet vrijdag nog formeel worden besproken en goedgekeurd binnen het kernkabinet.
De beslissing om enkelbanden in te zetten als oplossing voor de overbevolking is niet nieuw. Eerder werd al gesproken over de enkelband als middel om de druk op de gevangenissen te verlichten, onder meer in de Kempense en Mechelse gevangenissen rtv.be. De huidige overeenkomst formaliseert en breidt de toepassing van deze maatregel verder uit.
De dossiers rond de overbevolking in gevangenissen, de militaire bewaking op straat en de inwerkingtreding van het nieuwe strafwetboek waren al enige tijd geblokkeerd binnen de regering. Het bereikte akkoord effent nu de weg voor de verdere behandeling van deze belangrijke thema's. De inwerkingtreding van het nieuwe strafwetboek, oorspronkelijk gepland voor 8 april, is nu uitgesteld naar 1 september .