Antwerpse kunstenaars en een lokaal buurtcomité hebben Vlaams minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) in gebreke gesteld naar aanleiding van haar plannen voor een hervorming van het Vlaamse museumlandschap en het schrappen van de nieuwbouw voor het Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen (M HKA). De minister kondigde in oktober aan dat het M HKA zou worden omgevormd tot een kunstencentrum, wat leidde tot brede kritiek vanuit de kunstwereld en de lokale gemeenschap vrt.be.
De oorspronkelijke plannen voorzagen in een nieuw gebouw voor het M HKA, met een geschatte waarde van 130 miljoen euro. Deze plannen werden echter door minister Gennez geschrapt. Bovendien stelde zij voor om het M HKA niet langer als museum te laten functioneren, maar het om te vormen tot een kunstencentrum . Deze aankondiging veroorzaakte een "cultuurschok" en zette het museale landschap in Vlaanderen op stelten, aldus De Wereld Morgen dewereldmorgen.be.
Juridisch advies en onwettigheid
Het M HKA zelf, samen met vooraanstaande kunstenaars zoals Luc Tuymans en Rinus Van de Velde, schakelde een advocaat in om juridisch advies in te winnen. Uit dit advies bleek dat de beslissing van minister Gennez om het museum om te vormen tot kunstencentrum mogelijk onwettig is vrt.be. Dieter Vankeirsbilck, waarnemend directeur van het M HKA, stelde dat de conceptnota over de hervorming van het museumlandschap als "beslist beleid" werd gepresenteerd, terwijl er eigenlijk overleg over had moeten plaatsvinden. Advocaat Leo Neels voegde hieraan toe dat de rechtspositie, autonomie en museale opdracht van het M HKA op een "ondoordachte manier" worden ondergraven .
De kritiek op de plannen van de minister was breed. Kunstenaars organiseerden onder de noemer 'Museum at Risk' zelfs 24 uur lang actie uit protest. Zij bleven zich verzetten en noemden de beslissing van Gennez "onwettig" vrt.be.
Bijgestuurde plannen en aanhoudende onduidelijkheid
Na de storm van kritiek werden de plannen bijgestuurd. Het M HKA zou een museum kunnen blijven, op voorwaarde dat het "zichzelf heruitvindt". Echter, de precieze invulling hiervan blijft onduidelijk voor de kunstenaars. Tamara Beheydt, curator en woordvoerder van Museum at Risk, gaf aan dat de groep nog met veel vragen zit en dat er geen garanties zijn dat het M HKA een museum blijft .
De conceptnota over de hervorming van het Vlaamse museumlandschap moest al meerdere keren voor de Vlaamse regering komen, maar het punt werd recent opnieuw verdaagd . Minister Gennez reageerde op de verdaging door te stellen dat de ambitie van de Vlaamse regering hoog ligt: "Wij willen dat onze Vlaamse musea kunnen aansluiten bij de internationale top." Ze benadrukte dat er overleg blijft plaatsvinden om dit doel te bereiken en dat men hetzelfde wil: "beter samenwerken om zo meer kunst te tonen aan alle Vlamingen" .
Bredere hervorming van het museumlandschap
De plannen van minister Gennez omvatten een bredere hertekening van het Vlaamse museumlandschap, met grootschalige fusies. De conceptnota voorziet in een structuur met drie thematische 'bakens' die de Vlaamse kunstmusea moeten aansturen: het KMSKA voor oude kunst, Mu.ZEE voor moderne kunst en S.M.A.K. voor hedendaagse kunst. Rondom deze bakens zouden 'satellieten' worden georganiseerd. Zo zouden het Roger Raveelmuseum en het Felix Art & Eco Museum onderdeel worden van Mu.ZEE vzw, en het Kasteel van Gaasbeek en Museum Hof van Busleyden onder de vleugels van het KMSKA vallen .
Het meest ontwrichtende voorstel was echter de strategische positionering van S.M.A.K. als de enige Vlaamse instelling voor hedendaagse kunsten, en tegelijkertijd het schrappen van de museale functie van het M HKA. Dit laatste idee werd door ArtNews zelfs benoemd als een van de 25 meest bepalende momenten in de internationale kunstwereld . De bezorgdheden over de plannen werden ook geuit door andere musea, waaronder het KMSKA, dat aangaf dat het zijn rol moeilijk zou kunnen blijven spelen onder de voorgestelde hervormingen.