Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft alle Amerikaanse ambassades wereldwijd opgedragen hun veiligheidsmaatregelen onmiddellijk te herzien. Deze oproep volgt op een reeks incidenten en een veranderend diplomatiek landschap, waarin ambassades steeds vaker het toneel zijn van publieke confrontaties en pogingen tot beïnvloeding van de publieke opinie. De maatregel komt te midden van een escalerende oorlog in Iran, die al heeft geleid tot aanvallen op Amerikaanse ambassades in het Midden-Oosten en incidenten elders.
Aanleiding voor de veiligheidsherziening
De directe aanleiding voor de wereldwijde veiligheidsherziening is de oorlog in Iran, zo meldt welingelichtekringen.nl. Sinds het uitbreken van dit conflict zijn er meerdere aanvallen geweest op Amerikaanse ambassades in de regio. Ook buiten het Midden-Oosten zijn incidenten gemeld, waaronder schoten bij het consulaat in Toronto en een explosie bij de ambassade in Oslo. Het ministerie heeft ambassades gevraagd speciale teams samen te stellen om bedreigingen te identificeren en aan te pakken. Het is onduidelijk of deze oproep gebaseerd is op nieuwe specifieke inlichtingen over mogelijke aanvallen.
Verharding van de diplomatie
De opdracht tot veiligheidsherziening past in een bredere trend van verharding van de internationale diplomatie. Volgens EenVandaag is de publieke ruimte steeds vaker onderdeel van het diplomatieke strijdtoneel. Diplomaten uiten zich scherper dan voorheen, met provocerende beelden, harde woorden en publieke beschuldigingen. Een voorbeeld hiervan is de Russische ambassade in Den Haag, waar borden met foto's van bombardementschade in de Donbas-regio worden getoond, door sommigen gezien als provocatie en propaganda. Waar ambassades zich vroeger richtten op stille onderhandelingen, proberen ze nu openlijk de publieke opinie te beïnvloeden.
Oud-ambassadeur Ron Keller stelt dat deze provocerende manier van onderhandelen op gespannen voet staat met de kern van diplomatie, die gericht is op het voorkomen van conflicten door middel van dialoog. Escalatie en ruzie zoeken ondermijnen de mogelijkheid om te blijven praten.
Amerikaanse ambassadeurs in Europa onder vuur
De veranderende diplomatieke aanpak is ook zichtbaar in het gedrag van Amerikaanse ambassadeurs in Europa. nrc.nl meldt dat Amerikaanse ambassadeurs in landen als Polen, België en Frankrijk zich bemoeien met de politiek van hun gastlanden, wat tot ongenoegen leidt. Deze diplomaten zouden een "MAGA-agenda" uitvoeren en bewust incidenten uitlokken om democratische partijen te verdelen.
De Verenigde Staten hebben in het verleden hun netwerk van bondgenoten gezien als een "vermeerdering van kracht", essentieel voor het vergroten van de Amerikaanse invloed door middel van handelspartners, militaire bases en diplomatieke steun. Het is in Amerika's eigen belang om deze bondgenoten te verdedigen, zo stelt Andrew Gawthorpe, docent Geschiedenis en Internationale Studies aan de Universiteit van Leiden, in een opinieartikel voor ipsnews.be. Echter, de huidige benadering van de Amerikaanse president, die eerder de vrienden dan de vijanden van de natie angst lijkt aan te jagen, wijkt af van deze traditionele diplomatie.
Verhuisplannen en beveiliging in Brussel
In Brussel zijn de Verenigde Staten al bezig met het verhuizen van hun ambassade. vrt.be meldde in 2022 dat de VS de Sint-Michielswarande in Etterbeek heeft aangekocht om daar de ambassade voor België en de diplomatieke vertegenwoordiging bij de Europese Unie te huisvesten. De verhuizing is ingegeven door de uitbreiding van bilaterale en multilaterale diplomatieke banden, en de noodzaak van nauwere samenwerking met Belgische en Europese partners.
De huidige ambassade, gelegen nabij het Warandepark, is sinds de aanslagen van 11 september 2001 onderworpen aan verhoogde veiligheidsmaatregelen, waaronder de afsluiting van de Zinnerstraat en een deel van de Regentlaan voor verkeer. Deze maatregelen, die destijds op kritiek stuitten en als tijdelijk werden gepresenteerd, zijn 21 jaar later nog steeds van kracht. De keuze voor een nieuw gebouw in Etterbeek kan ook in het licht van deze veiligheidsoverwegingen worden gezien.
De wereldwijde opdracht tot veiligheidsherziening onderstreept de groeiende complexiteit en de verhoogde risico's waarmee diplomatieke missies vandaag de dag worden geconfronteerd.