In de Grote Magelhaense Wolk, onze naburige dwergsterrenstelsel, heeft een team van Japanse astronomen iets opmerkelijks gevonden: een gigantische stroom van moleculair gas die ontsnapt aan LMC P3. Dat object is een microquasar en stoorde astronomen met een uitstoot van gammastraling die ze niet konden verklaren.
LMC P3 staat in een gebied vol resten van een supernova. Die omgeving verklaarde een deel van de straling, maar niet alles. De exacte bron bleef onduidelijk. Daarom koos een onderzoeksteam van twee Japanse universiteiten een andere aanpak: in plaats van naar de gammastraling te kijken, richtten ze hun telescopen op radiosignalen.
Radio-ogen op een raadsel
Het team gebruikte de Atacama Large Millimeter/Submillimeter Array (ALMA) in Chili. Dit instrument vangt radio-emissies op met extreme precisie. Volgens universetoday.com concentreerden de onderzoekers zich specifiek op de signalen van koolmonoxide-moleculen (CO) in een koude wolk rondom LMC P3. Die aanpak leverde meteen resultaat op: de detectie van een gigantische moleculaire jet.
En die jet is allesbehalve klein. De gasstroom strekt zich uit over 26 lichtjaar — vrijwel even ver als de afstand tussen onze zon en de ster Vega. Astronoom Yasuo Fukui van de Nagoya Universiteit en teamleider Bhuvana Gadikere Rajendra van de Gifu Universiteit noemen de waarneming ongebruikelijk.
Het temperatuurverraadt de motor
Opvallend is de temperatuur van het gas. Voor menselijke begrippen is het ijskoud, maar astrofysisch gezien is het juist relatief warm: tussen de 35 en 60 Kelvin. Het omringende gas is aanzienlijk kouder, met circa 15 Kelvin.
Dat verschil is een cruciale aanwijzing. Het suggereert dat het moleculaire gas in contact komt met een andere, onzichtbare stroom van zeer energierijke deeltjes. Die tweede jet wordt voortgestuwd door een compact object en levert de energie voor de waargenomen gammastraling. LMC P3 is daarmee een zeldzaam voorbeeld van een microquasar buiten onze eigen Melkweg.
🧠 Even simpel uitgelegd
Een microquasar is een koppel: een grote, hete ster en een compact object zoals een neutronenster of een zwart gat die om elkaar heen draaien. Het compacte object zuigt voortdurend materie van de ster af. Die materie vormt een draaiende schijf — de accretieschijf — en wordt deels de ruimte in geslingerd als twee straalvormige jets. Dat proces is zo energierijk dat er röntgen- en gammastraling vrijkomt. Waar die jets botsen met koud gas in de omgeving, ontstaat precies de gasstroom die ALMA nu heeft waargenomen.
De interactie tussen die hoogenergetische jets en het omringende moleculaire gas is dus wat uiteindelijk leidde tot de door ALMA gedetecteerde koude gasstroom. Het raadsel rond LMC P3 komt daarmee een flinke stap dichter bij een oplossing.