De langverwachte afschaffing van de Senaat, een ambitie die al jaren leeft in de Belgische politiek, ondervindt aanzienlijke moeilijkheden. Hoewel de federale regering-De Wever een akkoord heeft bereikt over de procedure, blijkt de benodigde tweederdemeerderheid in het parlement een struikelblok, mede door de houding van oppositiepartijen en het cordon sanitaire rond het Vlaams Belang.
Regeringsakkoord en ambitie
De afschaffing van de Senaat is een belangrijk punt in het regeerakkoord van de regering-De Wever. Premier Bart De Wever (N-VA) heeft de intentie uitgesproken om de Senaat nog voor de zomer af te schaffen, als een concrete institutionele hervorming en een signaal van besparing op politieke kosten vrt.be. De regering heeft in juni 2025 een akkoord bereikt over de praktische uitvoering: de laatste functies van de Senaat, zoals de goedkeuring van benoemingen van rechters en grondwetswijzigingen, zouden worden overgeheveld naar de Kamer van Volksvertegenwoordigers. Ook de diensten en medewerkers van de Senaat zouden worden geïntegreerd in de Kamer of andere overheidsdiensten vrt.be. De daadwerkelijke afschaffing zou dan pas in 2029 een feit zijn.
Struikelblok: tweederdemeerderheid en cordon sanitaire
Voor een grondwetswijziging, noodzakelijk voor de afschaffing van de Senaat, is een tweederdemeerderheid in het federaal parlement vereist. Dit betekent dat de regering de steun van oppositiepartijen nodig heeft. Echter, de hervorming van het Grondwettelijk Hof, die eveneens een bijzondere meerderheid vereiste, strandde eerder al in de Senaat. Premier De Wever rekende op onthoudingen van Groen en Ecolo, maar acht meerderheidssenatoren daagden niet op en meerdere oppositiepartijen stemden tegen v-nieuws.be.
Het Vlaams Belang heeft eveneens tegen gestemd bij de hervorming van het Grondwettelijk Hof. De partij koppelde haar steun aan de voorwaarde dat kandidaat-rechters voortaan via de deelstaatparlementen worden voorgedragen, een voorstel dat eerder door de N-VA zelf op tafel lag. Bovendien pleit het Vlaams Belang voor een volledige afschaffing van de Senaat zonder overheveling van budgetten naar de Kamer .
Vlaams Belang en de afschaffing
Het Vlaams Belang pleit al sinds 1991 voor de afschaffing van de Senaat en heeft hierover diverse voorstellen ingediend. De partij wil een onmiddellijke afschaffing, maar verzet zich tegen de herfederalisering die de regering-De Wever gelijktijdig wil doorvoeren vlaamsbelang.org. Kamerlid Werner Somers (Vlaams Belang) uitte zijn verbazing over het wegstemmen van hun voorstellen, en stelde dat de regering-De Wever blijkbaar geen haast heeft met de afschaffing.
De partij waarschuwt ook dat een ondoordachte afschaffing kan leiden tot een "communautaire boemerang", waarbij Vlaanderen zijn medezeggenschap over de hervorming van de Belgische staatsstructuur zou verliezen vlaamsbelang.org. Het Vlaams Belang stelt daarom voor om een niet-permanente en kosteloze Grondwetgevende Vergadering op te richten, samengesteld uit Kamerleden en vertegenwoordigers van de deelstaatparlementen, om de inspraak van de deelstaten bij toekomstige staatshervormingen te garanderen.
Politieke spanningen
De situatie wordt verder gecompliceerd door het cordon sanitaire rond het Vlaams Belang. Europarlementslid Gerolf Annemans (Vlaams Belang) reageerde scherp op sociale media, waarbij hij stelde dat de N-VA de schuld probeert af te schuiven op het Vlaams Belang, terwijl er nooit met hen is gesproken over de kwestie . Dit illustreert de diepe verdeeldheid en de uitdagingen waarmee de regering wordt geconfronteerd bij het realiseren van de afschaffing van de Senaat.