Een nieuw wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat de aardkorst onder het Italiaanse schiereiland langzaam loslaat en in de mantel zinkt. Dit proces, dat door onderzoekers wordt omschreven als een 'unzipping', biedt een verklaring voor de complexe aardbevingen en tektonische bewegingen in de Apennijnen.
Geologen worstelden jarenlang met een paradox in de Apennijnen, de bergketen die als een ruggengraat door Italië loopt. Terwijl bergen normaal gesproken ontstaan door de botsing van tektonische platen die de korst dikker maken, vertonen de Apennijnen een tegenstrijdig patroon: delen van het gebergte worden uitgerekt, terwijl de buitenranden juist worden samengedrukt. Volgens berichtgeving van scienceglobal.academy is dit proces de drijvende kracht achter een groot deel van de seismische activiteit in de regio.
Het mechanisme van delaminatie
Het fenomeen achter deze bewegingen wordt 'crustale delaminatie' genoemd. Hierbij scheuren dichte lagen van de onderste aardkorst en de lithosfeer zich los van de bovenliggende lagen en zakken weg in de hete aardmantel. Stefano Tavani, geowetenschapper aan de Universiteit van Florence en hoofdauteur van de studie, legt uit dat dit proces een unieke blik biedt op de laatste fase van subductie. Dit is het proces waarbij een plaat van oceanische korst onder een continentale plaat schuift. Volgens livescience.com bevindt de regio zich in een zeer laat stadium van deze subductie, waarbij de tektoniek nu wordt aangedreven door het 'openritsen' van de korst.
De geologie van het Middellandse Zeegebied is uiterst complex door de interactie tussen de Afrikaanse plaat, die naar het noorden duwt, en de Euraziatische plaat. Dit heeft in het verleden geleid tot het zinken van de oude Tethys-oceaan onder de Apennijnen.
Een 'accordeon-effect' in de bergen
De delaminatie vindt niet overal tegelijk plaats, maar via een migrerend front of 'scharnier' dat zich onder Italië voortbeweegt. Dit veroorzaakt een beweging die lijkt op een accordeon. In een analyse van sciencetimes.com wordt beschreven hoe GPS-metingen een uitrekking van ongeveer 4 millimeter per jaar laten zien in bepaalde delen van de Apennijnen, terwijl de buitenrand juist een inkrimping van circa 2 millimeter per jaar ondergaat.
Wanneer het zware materiaal achter het scharnier is weggezakt, kan de resterende onderste korst omhoog veren en uitrekken. Voor het scharnier blijft de korst echter onder compressie staan. Dit model wordt ondersteund door Moho-data (de grens tussen de korst en de mantel) over een corridor van meer dan 500 kilometer, waar overlappende grenzen wijzen op dit scheidingsproces.
Oplossing voor een geologisch raadsel
Voorheen probeerden wetenschappers deze paradox te verklaren met 'slab rollback', waarbij een zinkende plaat zich terugtrekt en de bovenliggende korst meesleept. Echter, zoals beschreven door bioscience.copk, kon deze theorie de aanhoudende vervorming niet volledig verklaren, zeker niet nadat de expansie in de Tyrrheense Zee ongeveer 2 miljoen jaar geleden vertraagde.
De nieuwe bevindingen suggereren dat de voortdurende verschuivingen diep onder het oppervlak de landkaart van Italië over miljoenen jaren fundamenteel zullen hertekenen. Volgens crbcnews.com verklaart het model van laterale delaminatie de opheffing en het terugveren van de korst achter het migrerende scharnier, hoewel er nog onzekerheden blijven over de exacte dynamiek van de mantel en de geometrie van de zinkende platen.